Wandtegels uit de haven

De eerste tegels worden in Nederland op het einde van de 16e eeuw vervaardigd. ln de loop van de 17e eeuw verschijnen de eerste afbeeldingen op tegels voor die Nederlands lijken te zijn.

Rond 1660 is de massaproductie een feit en de stuksprijzen kunnen we vergelijken met enkele eurocenten van vandaag. Met ruwweg 64 tegels in een vierkante meter indertijd een hele aantrekkelijke prijs.

Creativiteit moet het dus doen; afbeeldingen van schepen, molens, kinderspelen, ruiters, bloemen, vogels, bijbelse taferelen, figuren uit de mythologie, dieren, ook fantasie dieren, landschappen met romantische figuren worden in gigantische hoeveelheden aangemaakt om de klanten binnen te halen.


Gebruik:

Het eerste gebruik was echt langs de onderkant van de muren om te voorkomen dat bij het schoonmaken vocht in de cement op zou trekken. Ook in de keuken en achterin de schouw werden ze gebruikt omdat ze makkelijk schoon te houden waren.

Met het dalen van de prijzen werden kelders, gangen en trappenhuizen ook wel betegeld.


Er was nog een gewilde vorm: de onbeschilderde: "Hollandse witjes" (zie afb 4) voor het vullen van grote vlakken. Ze worden nog altijd gemaakt en gebruikt.


Een leuke bijkomstigheid was dat een heleboel tegels geschikt waren om les te geven aan de kinderen of kleinkinderen. Een educatieve meerwaarde dus. "Kijk zo ziet een olifant er uit" en "Kun je de leeuw al aanwijzen?" Ook de bijbelse taferelen waren geschikt om vertellingen te illustreren.


Ruwe dateringen:

Een tegel van een juiste datering voorzien is vrijwel onmogelijk. De tegels van voor 1600 zijn over het algemeen dikker en iets groter dan de latere (tot 14,7 cm lang/breed en tot 20 mm dik) Vanaf 1700 zijn ze niet groter dan 12-13,2 cm maar 5-10 mm dik.


Het glazuur is nogal kwetsbaar en de kleur blauw is fletser dan de tegels uit de 17e eeuw. Ook de hoekversieringen vallen veel kleiner uit en zijn soms zelfs afwezig.


Jaap Geensen,

Werkgroep Archeologie Hulst

Bij de foto's:

1. Romantische voorstelling.

2. Mythologische figuren.

3. Nog meer romantiek.

4. "Hollands witje".

5. Mooie voorstelling van een vogel in een gekleurd vierkant