Gespen

Wat zijn er een hoop soorten en maten gespen. Ongekend wat je vindt bij een opgraving. We gaan ze even nader bekijken.

Onderdelen van de gesp zijn: de beugel, de angel en het aan de beugel gehechte beslag.

Ze zijn naast edele metalen gemaakt van geelkoper, brons, tin en ijzer, soms ook van been of hout. Ze zijn onderdeel van de gordel, ze worden ook gebruikt als sluiting aan tassen of wapenuitrusting, functies die in de 14de en 15de eeuw niet ongewoon zijn.

In kleiner formaat komen vanaf de 14de eeuw ook gespen aan schoenen en sporen voor. Voor het paardentuig wordt gebruik gemaakt van ijzeren gespen van eenvoudige vorm. Door de vele toepassingen is een vaste determinatie van de manier waarop de gesp gebruikt is een moeilijke zaak. Naast oude illustraties, schilderijen en monumentale beelden kunnen gesloten vondstcomplexen uitkomst bieden.

Sommige typen kunnen nauwkeurig gedateerd worden aan de hand van hun vorm en versiering, maar het gros is qua vorm in de loop der tijd nauwelijks veranderd. De simpele rechthoekige en dubbel ovale typen zijn hier een duidelijk voorbeeld van. De typen zijn ontwikkeld uit 12de en 13de eeuwse modellen maar komen ook nog in 18de eeuwse vondstcontexten voor. In de 14de eeuw zijn de meeste gespen eenvoudig van vorm en worden gekenmerkt door een angel die de gehele breedte van de gesp beslaat.

Kleine ronde gespen zijn vaak gebruikt op schoenen, maar dit hoeft niet te betekenen dat elke kleine ronde gesp een schoengesp is. Het vaststellen van de functie van ijzeren gespen is niet eenvoudig. In het algemeen wordt er van uitgegaan zoals hierboven al vermeld is dat ijzeren gespen voor paardentuig werden gebruikt, maar sommige gevonden exemplaren kunnen net zo goed deel uit gemaakt hebben van een gordel.

Een bepaalde vorm ontwikkeling van de beugel is niet vast te stellen, vanaf de 15de eeuw blijven talrijke vormen in gebruik.

In het algemeen zijn de rechthoekige en vierkante gespen van latere datum dan de ronde en ovale gespen. Tijdens de opgraving van de oude Bierkaai zijn gespen in allerlei vormen en maten gevonden, je kunt ze zien in de afbeeldingen.


Freddy van Puymbrouck,

Werkgroep Archeologie Hulst

Bekijk een aantal gespen uit de Bierkaai