Wat is een megaliet

Megaliet is een letterlijke vertaling uit het Grieks:

Megas = groot

Lithos = steen

Een grote steen dus.

Dikwijls wordt er een stenen monument mee bedoeld dat uit één of meerdere grote stenen bestaan. Een megaliet heeft vaak de functie van heiligdom of grafmonument.

Over heel de wereld vinden we grote stenen of megalieten, dus ook in Nederland. Soms zijn dat zwerfkeien, zoals in Drenthe. Daar werden hunebedden van gebouwd.

In Engeland hebben ze 4300 jaar geleden van grote zware stenen een gigantisch bouwwerk gemaakt. Stonehenge wordt het genoemd.

Hunebedden

Dit is een bouwwerk van gestapelde zwerfkeien. De stenen zijn met het ijs meegekomen uit Scandinavië tijdens de voorlaatste ijstijd. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat het werd gebouwd als grafmonument.

In Nederland worden ze vooral gevonden op de Hondsrug in Drenthe, maar ze komen overal voor. In Frankrijk worden deze bouwwerken dolmen genoemd. Volgens Van Dale is een dolmen een Frans megalithisch bouwwerk, en een hunebed een Nederlands-Deens megalithisch bouwwerk. In de Nederlandstalige wetenschappelijke literatuur komen beide termen voor.

Ze zijn gebouwd tussen 3350 en 3050 v.Chr., in de meest westelijke uitloper van het gebied van de trechterbekercultuur. In totaal zijn er in Nederland 52 hunebedden bewaard gebleven. In Duitsland en Denemarken zijn er nog honderden te vinden.

Het bouwwerk bestaat uit rechtopstaande grote stenen (zuilen of draagstenen) waarop platte dekstenen rusten. Doorgaans staan de draagstenen grotendeels op evenwijdige lijnen. Twee draagstenen en een deksteen worden juk genoemd. Het juk of meerdere jukken worden afgesloten door sluitstenen. De ruimtes tussen deze stenen werden opgevuld door kleinere stenen, de stopstenen (als stapelmuur). De ingang bij hunebedden is vaak in het midden van de lange zijde en bevat in sommige gevallen poortstenen.

Het geheel werd afgedekt door een dekheuvel. Deze heuvel is in veel gevallen verdwenen. Ook komen er kransstenen voor; deze zijn rond het hunebed geplaatst (vaak in een ronde, niervormige of ovale vorm).

Stonehenge

Stonehenge is een megalithisch monument uit het Neoliticum (Nieuwe Steentijd), dicht bij de plaats Amesbury. Bij een datering uit 2007 is de bouw van Stonehenge vastgesteld op 2300 voor Christus.

Het grote monument bestaat uit een aarden wal rondom een cirkelvormige groep van grote, primitief bewerkte, staande stenen. Het is een van de beroemdste prehistorische megaliten op aarde.

Archeologen van een Londense universiteit vermoeden dat de stenen van Stonehenge eerder in Wales stonden. Een volk daar zou de stenen bij een verhuizing hebben meegenomen en bijna 250 km oostwaarts weer hebben opgesteld. Sommige stenen zouden volgens een onderzoek in 2015 uit de Presili-heuvels aan de westkust van Wales komen. Anderen beweren dat de stenen door het landijs tijdens een van de ijstijden hier zijn neergelegd. De geleerden zijn het hier dus nog niet over eens.

Stonehenge zelf is eigendom van de Kroon (die het in 1918 verkreeg van de laatste private eigenaar Cecil Chubb). Het wordt beheerd door de English Heritage-organisatie. De omliggende landerijen zijn eigendom van de National Trust for Places of Historic Interest, in het Verenigd Koninkrijk algemeen bekend als de National Trust. Het bouwwerk plus omgeving zijn in 1986 toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Archeologen aan de Universiteit van Sheffield hebben door koolstofdatering van gecremeerde menselijke resten bij Stonehenge kunnen aantonen dat er een begraafplaats is geweest van 3000 tot rond 2500 v.Chr. Dit is dus enkele eeuwen vóór de oprichting van het bouwwerk.

Opgravingen ondersteund door National Geographic  legden vlak in de buurt een enorme nederzetting bloot die aan honderden mensen onderdak bood. Archeologen geloven dat deze nederzetting bewoond werd door de bouwers van het monument Stonehenge.

Weer iets nieuws: In september 2008 maakten Britse archeologen nieuwe bevindingen openbaar, zij waren de eersten die sinds 1946 onderzoek mochten doen bij het complex. Ze dateren de bouw van Stonehenge op 2300 voor Christus, driehonderd jaar jonger dan eerder werd aangenomen. De functie van het complex was volgens hen een gezondheidscentrum. Er zijn veel skeletten gevonden, waarvan niet alle uit de nabije omgeving afkomstig, met lichamelijke aandoeningen. De archeologen zien Stonehenge als een Lourdes van de oudheid.

De maquette (schematische voorstelling) hiernaast gaan we gebruiken om op schaal na te bouwen met de leerlingen.

Kinderen beginnen met de bouw van Stonehenge

Al een flink eind gevorderd

Dolmen van Pouyol (Fr)

Hunebed in Drenthe

Maquette van Stonehenge)

Zo moet Stonehenge er ongeveer hebben uitgezien